Sprzedajcie moje miasto

Założenia urbanizacyjne Łodzi IV

2009-05-08T14:59:00.000-07:00

Gdy ogarnia blogera nostalgia, idzie w miasto szukać ładnych widoków. Zupełnie jak Reymontowski Żyd, Dawid Halpern, który chodził po Łodzi i patrzył jak rosła, to było najlepsze lekarstwo na jego chorobę.

Z ładnymi widokami w Łodzi sprawa jest złożona, przypomina szukanie przeszłego piękna w pomarszczonej twarzy albo raczej w twarzy zmasakrowanej jakąś hekatombą. O tym, jak Polska Ludowa zmasakrowała oblicze Łodzi, będzie wpis kiedy indziej. Natomiast fantastycznie ogląda się zdjęcia takich internautów jak Hubar czy Pink Froyd. Na szczęście wiele osób potrafi przebić się przez PRL-owski sznyt i dojrzeć młodą Łódź pod bliznami z wielkiej płyty. Poniżej zdjęcie Pinka Froyda:

Zdjęcie przedstawia kamienice na skrzyżowaniu Solnej i Pomorskiej, czyli w nomenklaturze blogera ulic Średniej i …, no właśnie, był taki czas kiedy dzisiejsza ulica Solna nie miała nazwy. W chwili, gdy bez pomocy urzędniczej stonki, powstawała dzielnica Wiązowa (dzisiejsze Polesie), po drugiej stronie Piotrkowskiej z getta zaczęli wyrywać się Żydzi. Tak, z getta, Żydzi bowiem na początku historii trzymani byli dość mocno pod butem. Zresztą, jak tam było, tak tam było, przynajmniej na papierze mieli urzędowy zakazy lichwy i osiedlania się na terenie Nowego Miasta. Powiem wam niezłą nowinę. Taką mianowicie, że do Łodzi Żydów sprowadzono po to, by budowali wolnorynkowy kapitalizm. Serio, po to ich sprowadzono! Jeszcze lepszy numer jest taki, że Żydzi naprawdę ten kapitalizm budowali. Niezłe, co? Dopiero później pojawiły się na scenie różne kwiaty antypolskie w rodzaju PRL-owskiego gieroja Szymona Harnama (wł. Szaja Charnam, ps. Szajek). Zanim jednak to nastąpiło, z żydowskiej dzielnicy zaczęli wyrywać się Ci, którym Bozia nie poskąpiła rozumu, co w Łodzi po złożeniu z pracowitością dawało efekty podpadające dziś pod 40% PIT. Jednym z nich był Samuel Zaltzman, geszefciarz od bawełny i tkanin. Gdy tylko mógł – pobudował widoczne na zdjęciu kamienice wytyczając samowolnie krótką uliczkę pomiędzy ul. Północną i Średnią. Uliczka dość długo nie miała nazwy, dopiero później nazwa „Solna” została wyprowadzona od nazwiska jej pierworodnego właściciela. Sam Zaltzman został pochowany na starym cmentarzu żydowskim przy ul. Wesołej (Lodzermensche to miały poczucie humoru), którą później, wraz z kirkutem, komuna zalała betonem i asfaltem, aby starej nazwie ulicy stało się w końcu zadość.

Do wpisu potrzebny był plan Łodzi z 1913r. Gdy popatrzeć na niego dłużej, zwraca uwagę fakt, że wiele ulic, tak jak wcześniej Solna, nie miało nazw, np. dzisiejsze ulice Rembielińskiego, Wieniawskiego czy Boya – Żeleńskiego. Jest za to kilka Polnych, Granicznych, jedna Prywatna. Wynikało to z kilku rzeczy, najważniejszą było spontaniczne wyznaczanie ulic przez właścicieli majątków okalających Łódź. Drogi regulował przebieg zagonów i pól, z reguły takim ulicom nie nadawano nazw; pojawiały się one samorzutnie z biegiem czasu. Jeśli zapyta ktoś o sprawę fundamentalną dla funkcjonowania współczesnych demokracji ludowych, czyli jak w takim razie umundurowani przedstawiciele ludu wybierającego mogliby dziś dopaść mieszkającego gdzieś-tam obywatela, odpowiadam, że guzik mnie to obchodzi. Obchodzi mnie natomiast to, że poczta dochodziła, a w pismach urzędowych funkcjonowały takie określenia jak czastnaja ulica lub nowo wytyczona droga prywatna od Zakrzewskiej, przy fabryce Kielicha. Często posługiwano się nazwiskiem właściciela, bądź numeracją (np. ulica Bez nazwy siódma). Where The Streets Have No Name…

Inną rzeczą warunkującą taki stan były inkorporacje okolicznych miejscowości, w których początkowo nikomu nie przychodziło do głowy regulowanie spontanicznego nazewnictwa. Dotyczyło to głównie majątków, których mieszkańcy uznawali za opłacalne przyłączenie się do miasta (1906r. - Żubardź, Doły, Chojny i wiele innych). Samorzutnie powstawały ulice również we wsiach, które unikając miejskich podatków, oparły się inkorporacjom . Tutaj najważniejszą miejscowością były oczywiście Bałuty, włączone do Łodzi dopiero z chwilą osiągnięcia liczby 100 tys. mieszkańców.

Jeszcze przed przyłączeniem Bałut sytuacja w Łodzi wyglądała następująco: w 1900r. były 72 ulice prywatne, w 1906r. doliczono się ich 62. Aha, haust tlenu dla totalniaków: dla porównania ulic miejskich było 112. Stan nawierzchni był oczywiście różny, zależał od możliwości właściciela i odległości od ścisłego centrum. Wiele z nich położonych peryferyjnie odzwierciedlało przebieg dawnych wiejskich traktów (ul. Obywatelska). Z pewnością jednak kluczowy dla ich jakości był rok 1869, kiedy to kierownictwo prywatnej gazowni zaczęło poszukiwać możliwości zbytu asfaltu, produktu ubocznego wytwarzania gazu węglowego. Początkowo w asfalcie, z powodu jego kiepskiej jakości, pozostawały liczne damskie buciki, jednakże po kilku latach poprawiono technologię i asfaltowe pobocza ulic stały się w Łodzi standardem.

W tym okresie w prywatnych rękach pozostawała większa część Łodzi. Samo królestwo Scheiblera ocenia się na ok. 14% powierzchni miasta. Oczywiście najpiękniejszą z pereł łódzkiej urbanistyki był pasaż Meyera, dziś zwany ulicą Moniuszki. To tędy Wajda poprowadził orszak pogrzebowy Scheiblera-Bucholza:

W rzeczywistości w tym okresie ulica była częściowo zamknięta dla ruchu, pełne otwarcie jej nastąpiło w 1905r. gdy Ludwik Meyer nieodpłatnie przekazał jezdnię i chodniki na rzecz mieszkańców miasta. Sam Meyer mieszkał na ulicy (pod nr 4) przez 15 lat. W tym czasie udało mu się uliczkę zabudować kapitalnymi willami, oświetlonymi światłem elektrycznych latarni. Jeszcze dziś panuje tutaj jakaś wyciszona atmosfera, zupełnie jakby nadal jezdnię pokrywał drewniany bruk.

Obok: Pasaż Meyera – pośrodku ulicy widać mały szlaban wyznaczający zamkniętą część ulicy.

W ten oto sposób znaleźliśmy się w samym środku okresu Złotej Wolności, okresu, który Łódź ukształtował i rozsławił. Będziemy mu się przyglądać i z rzadka tylko zapuścimy się w przyszłość. W niej, zwłaszcza po II WŚ, poza wygranymi Widzewa z Liverpoolem i Juventusem, nie zdarzyło się już wiele interesujących rzeczy.

Żródełka jak poprzednio, zdjęcia stąd i stąd .

Założenia urbanizacyjne Łodzi III

2009-04-29T12:13:00.000-07:00

To będzie długi wpis choć obejmuje raptem kilka lat historii miasta. Przejdziemy się po nim powoli, spacerkiem. Cóż szkodzi zacząć od samego środka Piotrkowskiej?

Czy wiesz, jak chodzi się po drewnianym bruku? Jest cicho, przyjemnie i nie przeciążają się kolana. Drewniana kostka była stosunkowo częstym budulcem nawierzchni ulic w XIX-wiecznej Łodzi. Jeszcze dziś ze starych zdjęć ulicy Zielonej (powyżej) emanuje niespotykana dziś cisza. Obecnie to chyba najgłośniejsze miejsce w centrum.

Kiedy Powstanie Styczniowe już dogorywało, rząd carski rozpoczął licytację z Tymczasowym Rządem Narodowym obiecując chłopstwu uwłaszczenie. W przeciwieństwie do współczesnych demokracji ludowych, rządy dotrzymywały obietnic, może dlatego nie musiały co 4 lata przyrzekać kolejnych podwyżek. Uwłaszczeni chłopi dość szybko zaczęli wyprzedawać swoje poletka aby z niewielkim majątkiem próbować szczęścia gdzie indziej, gdzieś gdzie miał obedrzeć ich ze skóry dziki kapitalizm. Pchali się w jego objęcia dość skutecznie, skoro ludność Łodzi wraz z przyległościami wzrosła z 20 tys. do pół miliona w niecałe 50 lat. Do Łodzi płynęła rzeka poszukiwaczy złota.

Popowstańcze restrykcje dotknęły w Łodzi nie tylko przemysł. Uderzyły przede wszystkim w administrację, która do lat 60-tych rekrutowała się głównie spośród Polaków. Carski ukaz wyekspediował następców Staszica, Rembielińskiego i Potockiego na zieloną trawkę, co mogłoby się wydawać tragedią, ale nie tu, w Łodzi. Wskutek zakrętów historii, władzę administracyjną przejmują niezorganizowani Rosjanie, paradoksalnie nie umiejący zapanować nad ludzkim żywiołem. Gdzież im do saksońskiego Ordnungu, gdzież im do talmudycznej refleksji i tubylczej zawziętości. Jeszcze tuż przed pierwszą wojną światową w skład łódzkich władz wchodziło z nadania raptem kilkanaście osób (plus drugie tyle urzędników średniego szczebla). Na ich czele, w tym złotym dla Łodzi okresie, stał kacapski sługus, półanalfabeta Władysław Pieńkowski, rolniczy syn. Jak się wydaje, jego główną zasługą było zostawienie rzeczy ich własnemu biegowi, co jak widać potrafią tylko absolwenci szkół czteroklasowych. Przez całe trzydziestolecie błyskawicznego wzrostu władze Łodzi nie miały specjalnie interesu w planowaniu układu urbanistycznego miasta. Zadowalały się natomiast wziątkami za pozwolenia na budowę kolejnych fabryk, jednej za drugą. Więcej ich nie obchodziło z pożytkiem dla wszystkich tu obecnych. Faktyczne zaprzestanie działalności urbanizacyjnej stanowiło drugi czynnik warunkujący powstanie nowych dzielnic i przebudowę starych.

Gdy spojrzy się na stare zdjęcia łódzkich fabryk, uderza bijące z nich podobieństwo. Oto duma królestwa bawełny, manufaktura Żyda Izraela Poznańskiego z przędzalnią –Titanikiem:

Po drugiej stronie miasta, obok dzisiejszego stadionu, stawia we wsi Widzew swą fabrykę pół-Polak (z wyboru), pół-Niemiec, Juliusz Kunizter i, nieco bliżej, Saksończyk Traugott Grohman (zdj. wyżej) .

Tak wyglądała niegdysiejsza osada Łódka, duma klasy łódzkich wyzyskiwaczy:

Każda z fabryk powstaje w sielskiej okolicy, na terenach jeszcze niedawno rosnącej tu łódzkiej puszczy. Na północ, południe, na Widzew i na Konstantynów, w każdą stronę pchają się w las i pola ceglane kolosy ciągnąc za sobą tysiące nowych osadników. Bez dotacji, bez subwencji, bez ręcznego sterowania Rembielińskiego miasto nabiera powietrza do płuc. Pomaga w tym zniesienie ceł do carskiej Rosji. Najbardziej ucieszył się pewnie z tego Szaja Rosenblatt pchający nad Ural swoje beznadziejne szmatki. Taki chiński Żyd, w Łodzi możliwe było wszystko. Nawet to, że wyższość socjalistycznej produkcji Politechnika wykładała 100 lat później właśnie w jego fabryce.

No tak, cła. Początek i koniec wszechrzeczy. Protekcjoniści, jesteście tam?

Mamy rok 1873. Przy ul. Wólczańskiej stoją wiatraki. Geometra Rudolf Miciński daje sobie spokój z planowaniem przestrzennym nowej dzielnicy Wiązowa (dziś: Polesie). Zmiany prezydentów i bezład urzędniczy skutecznie zniechęcają tych, którzy na zachód od ul. Wólczańskiej próbują zapanować nad napływającymi priwislińcami. Za dużo ich, za szybko przyjeżdżają, forsa niecierpliwie domaga się zainwestowania a nikt nie ma czasu na oglądanie się za ruskimi świstkami. Jeszcze są tutaj pola należące do pierwszych, rdzennych mieszkańców najstarszej części Łodzi, ale ci szybko je wyprzedają pośrednikom dokonując błyskawicznej prywatnej parcelacji. Jeśli dziś staniesz na brudnym Rynku Barlickiego to wiedz, że jesteś w środku dzielnicy powstałej w taki sposób - bez planu. Równoleżnikowy układ ulic ciągnących się od Piotrkowskiej, nie pokrywał się z rolniczymi działkami, to z tego powodu fronty kamienic skrywają dziś skośnie położone względem ich podwórka a asymetryczne skrzyżowania wyznaczają układ starych miedz. Co więcej, podwórka te mają różną szerokość tak jak różną szerokość miały rolnicze parcele, poprzez to budynki i granice posesji są skośne względem otaczających kwartały ulic. Rzecz nie do pomyślenia w dzisiejszym, zorganizowanym świecie. Na planie widać doskonale jak łamią się kierunki ulic wyznaczanych przez ojców miasta.

Pytanie do Łodzian – bardzo rzuciło wam się to wszystko w oczy? Wśród porastających dzielnicę wiązów ulice wyznaczały się same, dziś tylko na stronach www twardogłowych regulatorów można znaleźć jakieś utyskiwania nad upadkiem ładu urbanizacyjnego późniejszego Polesia. Nikt normalny nie zwraca na to uwagi.

Patrzę na początek wpisu. Zbiera się tego wszystkiego ponad miarę, a jeszcze łódzka Praga, jeszcze Bałuty, Karolew, jeszcze przebudowana Pietryna i dziesiątki innych miejsc. Odkładam to do następnego razu. Idziemy do knajpy, przerwa na tradycyjną lampkę piwa.

PS - Nowe źródełka to Łódź przełomu wieków XIX/XX Krzysztofa Kowalczyńskiego (DW Księży Młyn,2008) oraz Księży Młyn Grażyny Kobojek (Tow. Opieki nad Zabytkami, 1998). Foty - jak poprzednio+ gazeta.pl

Założenia urbanistyczne Łodzi II

2009-04-26T00:14:00.000-07:00

Pamiętasz ten film?

Gdzie wg Ciebie szwenda się Dyzma? Po Warszawie? Słuchaj, reżyser serialu nabija nas w butelkę a cała to scenka to ściema, fake i bezpłatne szpitale. Dyzma wcale nie chodzi po Warszawie tylko kręci się w pasażu Meyera, najpiękniejszej prywatnej ulicy w Łodzi. Ludwik Meyer właśnie przekazał ją wspaniałomyślnie miastu więc nasz Dyzma wpadł zobaczyć jak wygląda takie przedrewolucyjne cudo. Też jesteście zaskoczeni? A jak niby miałaby wyglądać prywatna ulica? Spodziewałeś się kolczastego drutu i spoconych Meksów w ciemnych okularach? Sądząc po wróżących karierę spojrzeniach Dyzma konstatuje, że pasaż wygląda całkiem zwyczajnie, a skoro tak to nie warto zawracać sobie gitary podobnymi ekstrawagancjami. Czyli temat jest ale tylko dla wolnościowych maniaków. Właśnie ich zapraszam dalej a totalniackie jełopy nie wierzące w istnienie prywatnych ulic – wracać do poprzedniego wpisu.

Skoro już przy poprzednim wpisie jesteśmy – pamiętasz swój schemacik?

Tak wymyślił to sobie radca Rembieliński. Za pieniądze państwowe działki kupił, wymierzył i zaczął rozdawać przyjeżdżającym sukiennikom. Szło powoli, sukiennicy zjeżdżali się niepewnie (niektórzy osadnicy wynosili się nawet precz z powrotem jak np. wspomniany wcześniej Daun), tym niemniej już po paru latach można było mówić o funkcjonującej osadzie Nowe Miasto.

Nowe MIasto czyli dzisiejszy Plac Wolności i okolice

Ten układ urbanizacyjny przetrwał do dziś, nawet ulice zachowały swoje nazwy choć nie bez wyjątku. Otóż dziś na mapie nie znajdziesz ul. Południowej. Dwadzieścia lat temu szukał jej uparcie przyszły bloger, polsko-niemiecko-żydowski nastolatek, zanim w końcu odgadł, jacy to kawalarze zaklajstrowali historyczną nazwę. Domyślasz się pewnie kto ją zmienił? Podpowiem, że to ci sami odnowiciele, którzy wcześniej we Francji wymyślali nowe nazwy dla miesięcy. Kiedy indziej znowuż dawali okupowanym miastom fajnych patronów z czego wychodziły im różne Leningrady. W każdym razie jeszcze dziś ulica Południowa nie wiedzieć czemu upamiętnia Rewolucję 1905r.

W 1825r. car Aleksander I wizytując Łódź i Nowe Miasto poznaje plan budowy kolejnej osady – kilka kilometrów dalej szlakiem piotrkowskim na południe. Carskie błogosławieństwo i wsparcie Stanisława Staszica powoduje, że wzdłuż rzeki Jasień w przeciągu 4 lat powstaje ciąg posiadeł wodno-fabrycznych, projektowany przez Rembielińskiego kompleksowo w celu zapewnienia całości wieloetapowej obróbki lnu i bawełny. Wprawdzie pomysły ujarzmienia przemysłu zakończyły się niewiele lepiej niż Strategia Lizbońska, tym niemniej to właśnie tu powstaje Łódka – osada, której przyszłość zapewniła Łodzi przetrwanie i sukces. Tutaj też miała miejsce inkorporacja chłopskiej wsi Wólka (stąd ul. Wólczańska) dokonana wbrew jej mieszkańcom przeniesionym siłą do wsi Widzew. To jedyny przykład siłowego wywłaszczenia, po którym został dostępny dziś ślad. Była to rzecz, wydaje się, zupełnie niepotrzebna, gdyż niedługo później chłopi odsprzedaliby swoje poletka z zyskiem podobnie jak robili to inni a osada mogła spokojnie rozwijać się w pozostałych kierunkach, co nawiasem mówiąc nastąpiło. W niedługim czasie, w innej zresztą części Łódki, powstają najstarsze łódzkie fabryki – bielnik Kopischa i nieco później Biała Fabryka Geyera. W ten sposób zamyka się prawie cała długość Piotrkowskiej, choć jeszcze przez jakiś czas jej środkowa część przypominała dawny trakt.

Biała Fabryka nad rzeką Jasień, w tle Kościół św. Mateusza i łódzka katedra.

Ostatnim aktem twórczym polskich urzędników była Druga Regulacja czyli wyznaczenie na terenie lasu rządowego Nowej Dzielnicy z Rynkiem Wodnym (dziś Plac Zwycięstwa). Dokonana pod egidą hr. Franciszka Potockiego zajęła wiosną 1840r. raptem parę miesięcy i tym samym zakończyła epokę planowania geodezyjnego miasta. Liczne kryzysy, wcześniejszy interwencjonizm gospodarczy Rembielińskiego, powstania i narastająca niechęć władz carskich do polskiej administracji zablokowały pomysły dalszego rozszerzania terytorium Łodzi na dwie dekady. Nie było zresztą takiej potrzeby gdyż liczba mieszkańców zaczęła od czasu Drugiej Regulacji systematycznie spadać (do 14 tys.). Na szczęście niedługo tego; na łódzkim horyzoncie jawi się już trzydzieści lat Wolności! Nadchodzi Złota Epoka, którą tak bardzo współczesny bloger-Lodzermensch chce opisać. Totalniacy, bójta się! Nadchodzą pieniądze, prawdziwa fura uczciwych pieniędzy. Nadchodzą kapitały, akcje i fabryki. Nadchodzi mocna armia wolnych Żydów, Niemców i Polaków. Już niedługo wszyscy oni razem wymierzą z zaświatów całkiem realnego kopniaka prosto w wasz społecznie wrażliwy tyłek.

PS – zdjęcia skyscraper i Wiki.

Założenia urbanistyczne Łodzi I

2009-04-18T05:03:00.000-07:00

Weź do ręki ołówek, na stole połóż kartkę białego papieru. Narysuj dwie proste, prostopadłe linie dzieląc kartkę na cztery równe prostokąty. Na środku kartki, wokół punktu, w którym przecięły się linie narysuj niewielki okrąg a cztery powstałe wcześniej prostokąty podziel krótkimi odcinkami na pół.

Udało się? Gratuluję! Właśnie zaprojektowałeś milionowe miasto.

Aby ożywić swój plan ludzką pracą, prawem i wolnością, dorysuj wzdłuż każdej linii nieskończoną ilość małych kwadratów. Własność każdego z nich daj temu, kto nie okazał się tchórzem.

Widzisz? Na twojej kartce pulsują życiem trzy kultury wolnych ludzi. Widzisz Łódź.

W zasadzie to nie wiem czemu o Łodzi mówi się jako o mieście czterech kultur. Rola Rosjan ograniczała się do skoszarowania paru oddziałów wojska i obsadzenia przeszkadzającej we wszystkim biurokracji. Aha, byli jeszcze nauczyciele uczący Polaków pacierza po rusku. Więcej nic, chyba że dodamy wykreowanie zbytu na makatki, zgodnie z ruskim zwyczajem służące zaborczej administracji do chowania zbiegających się za nie z całego mieszkania karaluchów i stojące do dziś parę cerkwi w centrum. Pamięć o jedynym potężnym rosyjskim Lodzermenschu, Stolarowie nie zmienia faktu, że Łódź stworzyli Niemcy, Żydzi i Polacy. Rosjanie tylko akurat tutaj przebywali.

Na początku XIX w. Rajmund Rembieliński, ówczesny Prezes Komisji Województwa Łódzkiego wymyśla, że okolice zapomnianej przez Boga mieściny pomiędzy Zgierzem i Piotrkowem nadają się na zbudowanie ośrodka przemysłu włókienniczego. O Łodzi mało kto wówczas słyszał, liczyła 44 domy i około 200 mieszkańców. Wykończenie jednej czarownicy w XVI w. nie zapewniło, niestety wystarczającego splendoru, zwłaszcza wobec ostrej, protestanckiej konkurencji. Okolica była dobra – puszcza poprzecinana rzeczkami o dużym spadku, niskie zaludnienie pozwalające uniknąć konfliktów własnościowych. Jak pisze pierwszy historyk Łodzi Oskar Flatt, „ziarno trafiło na plenną niwę uznania własnej korzyści”. Pierwsi ojcowie miasta choć nie potrafili posługiwać się własnością państwa, rozumieli jednak znaczenie własności prywatnej i to z niej uczynili symbol swojego przedsięwzięcia.

W 1820 r. władze Królestwa uznają specjalny status szeregu okolicznych miasteczek: Zgierza, Rawy, Skierniewic, Łęczycy, Sieradza, Pabianic przyznając im status miast fabrycznych cieszących się specjalnymi względami. W okolicy znajdowało się również sporo miast prywatnych – Aleksandrów, Konstantynów czy Ozorków; dzięki poszanowaniu własności przyznano im takie same prawa czyli zrobiono coś, czego kompletnie nie potrafiły dokonać władze IIIRP przyznające różnym przybłędom dumpingowe ulgi. Kapitał tych miast zasilał Łódź przez następne 100 lat. Jakież to były prawa i przywileje? Było ich sporo więc w skrócie najważniejsze:

o przyznanie każdemu przyjezdnemu sukiennikowi gruntu z prawem wieczystej dzierżawy i całkowitej swobody dysponowania z możliwością wykupu włącznie

o ustalenie niskiego czynszu płatnego od 7 roku użytkowania

o wieczyste zniesienie podatku spadkowego od gruntu i innych podatków przez okres pierwszych kilku lat

Dokonano jednocześnie błyskawicznej decentralizacji przekazując władzom miast okoliczne państwowe grunty, dzięki czemu bez przeszkód mogły trafiać do osiedlających się włókienników. Wyznaczenia parceli wokół dzisiejszego Placu Wolności Rembieliński dokonał w trakcie tzw. Pierwszej Regulacji. Gdy spojrzy się na ówczesną mapę Łodzi zwraca uwagę prosty układ ulic, w większości istniejących wówczas jedynie na papierze.

Nie było czasu ani chęci na urbanistyczne szaleństwa. Ulice i działki wyznaczano najmniejszym kosztem posługując się głównie ekierką. Resztę zostawiono ludziom dzięki czemu układ urbanistyczny łódzkiego Śródmieścia tak bardzo przypomina centrum Chicago lub wielu innych miast amerykańskich. Tam w podobny sposób wydzierano naturze przestrzeń pod miejską zabudowę:

Dzięki temu dziś idąc Piotrkowską człowiek nie czuje się jak intruz, jak element jakiejś matriksowej mistyfikacji a takie uczucie towarzyszyło potomkowi trzech nacji piszącemu tego bloga w angielskim potworku Milton Keynes, dumie brytyjskich urbanistów.

Miasto Milton Keynes mogłoby zresztą być tematem osobnego wpisu nt. jak można obrzydzić człowiekowi życie odmierzając jego każdy krok. O tym kiedy indziej.

Jest jeszcze jedna rzecz, która spodobałaby się naszym totalniakom, a która doskonale symbolizuje realizację założeń urbanistycznych Łodzi w początkowym okresie. Otóż postanowieniem Księcia Namiestnika Królewskiego w 1823r. powstała możliwość przymusowego wykupu prywatnych działek kolidujących z planem zabudowy jakkolwiek zalecano uzyskanie ugody z właścicielem. Spowodowało to początkową asymetrię rozwoju miasta – przez pierwsze kilkanaście lat Piotrkowska zabudowana była tylko po stronie zachodniej - ta część miasta była wcześniej własnością rządową. Po drugiej stronie ulicy (poza początkowym odcinkiem do dzisiejszej ul. Rewolucji) prywatni właściciele gruntów żądali kwot przekraczających możliwości magistratu. Pomimo istnienia ww. aktu prawnego własność mieszkańców Łodzi została uszanowana – pozbyli się jej sami w miarę rozwoju Piotrkowskiej i wzrostu cen działek.

Tymczasem w 1821r. przybywa do Łodzi pierwszy osadnik spod Poznania, piekarz Fryderyk Daun , przywożąc w dwukonnym zaprzęgu skromny majątek i rodzinę.

Zegar ruszył, miasto już czekało.

1. Wiesław Puś, Dzieje Łodzi przemysłowej, zarys historii Łódź 1987

2. F. Sulimierski i Wł. Walewski Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego t.5 Warszawa 1884

3. Oskar Flatt Opis Miasta Łodzi Warszawa 1853

4. Andrzej Zand Z dziejów dawnej Łodzi Łódź 1929

5. Arkadiusz Grzegorczyk Ilustrowana Encyklopedia Łodzi UMŁ

PS – w przyszłości będę zamieszczał tylko nowe źródła. Dokładnie przypisów nie robię aby nie zamącać tekstu.